На овие последни локални избори, СДСМ претрпе значителен пораз — особено во општините бастиони на социјалдемократите, Куманово и Струмица — каде што ВМРО-ДПМНЕ успеa да го преземе приматот и да покаже дека има силна поддршка. Иако во Куманово, официјална победничка листа е листата на ЗНАМ со 7 советници, а на коалицијата на ВМРО-ДПМНЕ со 6, додека на СДСМ со 4. Во Струмица ВМРО-ДПМНЕ е со 13 советници, додека коалицијата на СДСМ со 8. Ова го отвора прашањето: што се случи? Зошто граѓаните што порано гласаа за СДСМ сега го избраа ВМРО-ДПМНЕ?
Во овој текст разгледуваме неколку суштински фактори: од политичката атмосфера и перцепцијата на владеење, преку локалните прилики, до ефектите од националните перформанси на партиите.
Националната слика – распад на довербата во СДСМ
СДСМ како партија со огромно искуство на владеење доживеа две замки: и замката на власта, но и на „власта на народот“, што значи дека се соочи со растечка фрустрација кај граѓаните. И на национално ниво, изборот на ВМРО-ДПМНЕ не беше изненадување: тие ја добија парламентарната поддршка и признавањето на поразот на СДСМ.
Во низа анализи се наведува дека резултатите на локалните избори ја покажуваат „публиката која е разочарана не само од работата на општинските совети и градоначалниците, туку и од работата на власта, пред се на поранешната сдсмовска власт, како целина“. Особено во општините каде што СДСМ имаше силна позиција, заморот од нивното донеодамнешно владеење уште влече остатоци, а перцепцијата на недоволни промени, особено внатрепартиски, доведоа до зголемена подготвеност граѓаните да им „свртат грб“.
Заклучокот би бил дека националните и локалните перформанси на СДСМ, во комбинација со немање реална желба за „освежување“ и „ребрендирање“ на партијата, ја зголемија шансата за ВМРО-ДПМНЕ да ја искористи ситуацијата.
Локалните услови во Куманово
Во Куманово се јавија неколку специфичности: Уште при пребројување на само 30 % од гласовите, се покажа водство на независен кандидат пред СДСМ-овиот кандидат. Тоа ја покажа ранливоста на СДСМ на локално ниво уште во самиот старт на изборниот ден, дури и во општина каде што ја имаат структурната поддршка: доколку во „нивната“ општина има независен кандидат или алтернатива која ќе привлече гласови – гласовите ќе се одлеат од кај нив. Особено што имаа доминатен конкурент, актуелниот градоначалник од ЗНАМ, и амбициозното верување дека сдсмовскиот кандидат треба да игра само на една карта, да го дискредитира актуелниот градоначалник, без опсервација на независниот кандидат, од кого реално загуби да не влезе барем во вториот круг.
Друг фактор: во повеќе мунципалитети излезноста и активноста на гласачите беа пониски, што значи дека активната база на партијата мораше да се мобилизира. Во Куманово, до 15:00 часот излезноста беше околу 27,79 % од гласачите. Можеби имаше недоволна локална комуникација, слаб ангажман, или отсуство на јасна локална визија од страна на СДСМ, што дозволи ВМРО-ДПМНЕ да го искористи незадоволството.
Во случајов, заклучок би бил: Во Куманово, комбинацијата на национален тренд плус локални слабости на СДСМ создаде плодна почва за условна „победа“ на ВМРО-ДПМНЕ, иако со еден советнички глас помалку од својот коалиционен партнер на централно ниво.
Феноменот Струмица
Струмица заслужува посебно внимание, бидејќи тоа е општина „традиционално поврзана со СДСМ“ и родно место на поранешниот премиер Зоран Заев, а сепак таму ВМРО-ДПМНЕ доминираше.
Кога една партија губи во својата „база“, тоа испраќа силна порака дека поддршката не е гарантирана.
Веројатно СДСМ не успеа да го убеди локалното население дека сериозно ги адресира проблемите – економски, инфраструктурни, културни – или пак ВМРО-ДПМНЕ успеа да понуди поконкретна порака. Во одредени случаи, одлив на гласовите кон алтернативи (независни кандидати, или други партии) ја ослаби базноста на СДСМ, што овозможи ВМРО-ДПМНЕ да го преземе водството со помал напор. Посебно за Струмица, победата на ВМРО-ДПМНЕ е дел од општа слика на „рестартирање“ на политичката сцена, каде што гласачите сакаат промена.
Заклучокот овде би бил: Струмица ја отсликува националната динамика — СДСМ веќе не може да се потпре на традиционалната база, а ВМРО-ДПМНЕ ја канализира желбата за промена.
Зошто ВМРО-ДПМНЕ успеа?
ВМРО-ДПМНЕ дојде со свежа манифестација на победа, искористувајќи го стариот замор од владеењето на СДСМ, и покрај тоа што тие се на власт на централно ниво, како и критиките кон СДСМ за неподготвеност за промени, барем на локално ниво.
Во комуникацијата на вмровските идни советници и градоначалници со гласачите доминираа ветувања за конкретни промени, се мобилизираше нивната база, и се користеа приликите во локалните средини да ги вреднуваат своите кандидати. Тие ги искористија и грешките на СДСМ — слаба локална организација, недостаток на нова енергија, евентуално отпор кон промени, или недоволна врска со проблемите на граѓаните.
ВМРО-ДПМНЕ го укапира моментумот на „замена на елитите“, што беше силен фактор и ветер во грб за нив. Тие проценија дека — кога граѓаните чувствуваат дека системот на локално ниво е во застој, тие се подготвени да гласаат за партија која ја нуди алтернатива, не мешајќи ги релациите со централна и локална власт.
Што значи ова за иднината
За СДСМ: Потребно е сериозно преиспитување — не само на лидерството и националните политики, туку и на локалните структури, комуникацијата со гласачите и видливите резултати кои ги нуди.
За ВМРО-ДПМНЕ: Победата е голема шанса, но и голем предизвик — ако не ги исполни очекувањата може да се соочи со разочарување од своите гласачи, што веќе го има искусено.
За Македонија: Ова можеби е сигнал дека граѓаните се повеќе прагматични, побаруваат видливи резултати и не се веќе врзани за традиционалната припадност на дадена партија. Политиката ќе мора да биде поодговорна, поефикасна и понасочена кон реални проблеми на локално ниво.
Заклучок
Загубата на СДСМ во Куманово и Струмица и доминацијата на ВМРО-ДПМНЕ не е само случајност, туку резултат на промени во јавната перцепција, на неисполнетите очекувања и на лошата стратегија на СДСМ. Ако СДСМ не реагира навремено, може да загуби дополнителен терен. Од друга страна, ВМРО-ДПМНЕ добива шанса, и на теренот на СДСМ — но само ако покаже дека знае да ја искористи.
Р.П.
