40 ГОДИНИ ОД LIVE AID: Моќта на рок музиката ја направи вечна!

„Една едноставна песна доведе до концерт на Вембли, исполнет со ѕвезди и инспирираше движење кое собра десетици милиони фунти за помош за гладните во Африка“, вака и денес, по точно 40 години, би гласел описот за Live aid славниот глобален музички рок – концерт, одржан на 13 јули 1985 година. Понатаму, сѐ е историја.

Поп – рок спектаклот Live aid беше организиран од страна на Боб Гелдоф и Миџ Јур, со цел да се соберат средства за надминување на гладот во Етиопија.

Наречен „глобален џубокс“, настанот се одржуваше истовремено на стадионот Вембли во Лондон (со посетеност од 82.000 лица) и на стадионот ЏФК во Филаделфија (со посетеност од околу 99.000 лица). Поттикнати од иницијативата, истиот ден концерти се одржале и во други земји, како на пример Австралија и Германија. Се смета за еден од најгледаните сателитски и телевизиски преноси на сите времиња, по проценка околу 400 милиони гледачи, од 60 различни земји.

Но, што му претходело на овој настан? Нешто пред тоа хуманитарната песна „Do They Know It’s Christmas“ од 1984 година беше првиот проект од ваков вид, кој собра милионски суми за Африка. Меѓутоа и предизвика и остри критики.

Во 1984 година африканската земја Етиопија беше погодена од суша која уништи најголем дел од посевите. Речиси осум милиони луѓе беа погодени од глад, а проценките варираат помеѓу 500 илјади и еден милион мртви од глад. Репортажата на Би-Би-Си, без разубавување, ги покажа страдањата на тие луѓе. Сликите на изгладнети луѓе, особено деца, го обиколија светот и предизвикаа невидена подготвеност за донирање.

Кога го видел тоа британскиот музичар Боб Гелдоф, веднаш решил да преземе нешто и заедно со својот колега Миџ Јур, пејач на „Ултравокс“, наменски формираа бенд од најголемите светски ѕвезди, за да снимат песна за жртвите од гладот.

Снимањето почна на 25 ноември 1984 година, а неколку дена подоцна во продажба излезе синглот „Do They Know It’s Christmas“, проследено со видео со сите учесници од песната. Таква соработка на најголемите ѕвезди во тоа време како Стинг, Бој Џорџ, Пол Јанг, Џорџ Мајкл, Фил Колинс, Ени Ленокс, „Дуран Дуран“, „Спандау балет“, „У2“, „Бананарама“ и многу други, дотогаш не беше видена.

Песната ги надмина очекувањата на продуцентите и стана божиќен хит број еден во многу земји, а се најде на 13. место на листите во САД.

Мировниот активист Хари Белафонте тогаш осмисли сличен проект, сметајќи дека Африканците треба сами да ги решаваат своите проблеми, наместо да зависат од помошта на белците. Па така, Белафонте ја разработи идејата на Боб Гелдоф и во јануари 1985 година ги собра Лајонел Ричи, Мајкл Џексон и Квинси Џонс како продуценти. За само неколку дена се создаде песната „We Are The World“, која беше испеана од најголемите американски ѕвезди во тоа време.

На снимањето присуствуваше и Боб Гелдоф, кој го мотивираше ѕвездениот ансамбл, потсетувајќи ги на ужасните услови во Етиопија.

– Не сакам да ве онерасположувам, но, во оваа песна може да го искажете она што го чувствувате и зошто сте овде, во студио им порачал Гелдоф тогаш.

Боб Дилан, Тина Тарнер, Синди Лопер, Брус Спрингстин, Стиви Вондер, Ал Жаро, Дајана Рос, Дајон Ворвик, Вили Нелсон и многу други суперѕвезди придонесоа за неверојатниот успех на песната, за која Гелдоф и сега ќе рече: „Не мислев дека имаме заслужено хит број 1 – имавме поп сингл, но тој мораше да функционира“.

Што и да мисли Гелдоф околу тоа, одговорот на светот е дека е заслужено, како не, и тоа и повеќе од заслужено, убавината и идејата на песната освојува и ден денес.

„Live Aid“ се одржа на Вембли и на ЏФК  

Врвот на хуманитарната акција за собирање средства за Африка беше концертот „Live Aid“ во летото 1985 година, поточно на 13 јули, со, меѓу другите, Дејвид Боуви, Пол Макартни и Боб Гелдоф.

Концертот започнал во 12:00 часот, според британското летно сметање на времето (7:00 источно американско време) на стадионот Вембли, Англија. Продолжил на стадионот ЏФК, САД, започнувајќи во 13:51 (8:51 источно американско време). Настапите на Вембли завршиле во 22:00 (17:00 источно американско време). Настапите на ЏФК и целиот концерт во САД завршиле во 4:05 (23:05 источно американско време). На тој начин концертот траел 16 часа, но бидејќи повеќето изведувачи одржале спонтани настапи на Вембли и ЏФК, целосната должина на концертот изнесувала многу повеќе.

Оригиналната замисла била Мик Џегер и Дејвид Боуви да изведат интерконтинентален дует, Боуви во Лондон, а Џегер во Филаделфија. Проблемите во синхронизацијата значело дека едниот изведувач (Боуви во Лондон), само да ја отвора устата на веќе снимени вокали, кои ќе одат како дел од настапот во живо на Џегер во Филаделфија.

Концертите на обете страни завршиле со своја посебна химна против гладот, концертот во Британија го затвори „Do They Know It’s Christmas?“ на Band Aid, додека во САД била испеана „We Are the World“, на САД за Африка (USA for Africa) која стана многу голем хит. Организаторите на концертот подоцна ќе изјават дека сакале да осигураат присуство на барем еден од преостанатите членови на „Битлси“, во најдобар случај Пол Макартни, бидејќи сметале дека присуството на „постар претставник“ на британската музика ќе придонесе за поголема оправданост во очите на политичките водачи, чие внимание имале за цел да го привлечат. Макартни се согласил да настапи и изјавил дека „раководството“, поточно неговите деца, го убедиле да земе учество. Тој настапил како последен изведувач на настанот и е еден од ретките кои наишле на технички проблеми- неговиот микрофон бил исклучен за време на првите две минути од неговиот настап свирејќи пијано на песната „Let It Be“, создавајќи проблеми со звукот за телевизиските гледачи.

Фил Колинс настапил на обата концерта, и на Вембли и на ЏФК, користејќи авион „Конкорд“ како превозно средство од Лондон до Филаделфија. Освен неговите два настапа, тој исто така настапил и како тапанар на Ерик Клептон, како и на повторното обединување на преостанатите членови на „Лед Цепелин“ на ЏФК.

За време на летот Колинс се сретнал со глумицата и пејачка Шер, која подоцна тврдела дека не знаела ништо во врска со Live Аid концертите.

Сепак по пристигнувањето во САД, присуствувала на концертот и била видена на сцената за време на финалната изведба на песната „We Are the World“.

Боно спасил живот на девојка 

Од најнезаборавните моменти на стадионот во Вембли е настапот на „У2“, кој за првпат ќе ги одреди како водечки бенд кој настапува во живо, нешто по кое подоцна ќе станат суперѕвезди. Боно тогаш ќе скокне од сцената за да ѝ се придружи на публиката и ќе заигра со една девојка. Поради ова бендот ќе испее само две песни. Во јули 2005 година, истата девојка ќе изјави дека Боно всушност ѝ го спасил животот. Таа била згмечена од страна на толпата, Боно тоа го забележал и почнал очајнички да им дава знаци на редарите да ѝ помогнат. За жал тие не сфатиле што сака да им каже, па тој бил принуден да скокне и самиот да ѝ помогне. Сето ова може да се забележи на ДВД-снимката на Live aid, за време на изведувањето на песната „Bad“.

– „Квин“ добиваат масовни овации започнувајќи со „Bohemian Rhapsody“, за подоцна Фреди Меркури да успее во намерата целата публика на Вембли да ракоплеска едногласно на звуците од „Radio Ga Ga“ и „Crazy Little Thing Called Love“, за на крај заеднички збор по збор да ги испеат „We Will Rock You“ и „We Are the Champions“. Овој настап на „Квин“ подоцна ќе биде изгласан од страна на обожавателите и музичарите како „најдобрата свирка во живо на сите времиња“.

– Елвис Костело ќе ја испее едноставната, но трогателна верзија на „Битлси“ на „All You Need is Love“, најавувајќи ја со тоа што ќе побара помош од публиката заедно да ја испеат.

– Големи овации доживува изведбата на Дејвид Боуви на песната „Heroes“, која ќе ја посвети на својот млад син, како и „на сите наши деца и сите деца на светот“.

– По завршувањето на сите настапи на стадионот Вембли, гитаристот на „Who“, Пит Тауншенд и Пол Макартни херојски ќе го кренат на рамо Боб Гелдоф, како симбол за успешното обединување на светот на еден ден, во духот на музиката и добротворните цели.

Од незаборавни моменти пак на стадионот ЏФК се издвојува што на самиот почеток на концертот во Филаделфија, фолк-пејачката Џоан Баез ќе ѝ се обрати на публиката со зборовите: „Ова е вашиот задоцнет Вудсток“, за потоа да ја изведе „Amazing Grace“ (плус со неколку стихови од „We Are the World“).

– Кога Мадона ќе излезе на сцената, и покрај високата температура од 35 степени целзиусови, таа ќе изјави „Денеска не планирам ништо да соблечам“, алудирајќи на разголените фотографии кои тогаш се појавиле во магазините „Плејбој“ и „Пентхаус“.

– За време на дуетот помеѓу Мик Џегер и Тина Тарнер на песната „It’s Only Rock ‘n’ Roll“, Џегер ќе искине дел од фустанот на Тарнер, која настапот го завршува во нешто што повеќе личи на трико, отколку на фустан.

– Кога за време на настапот на Боб Дилан ќе му се скине жица од гитарата, Рони Вуд ќе му ја даде својата гитара и ќе остане на сцена со празни раце, но по игнорирањето од страна на публиката тој ќе почне да свири воздушна гитара, имитирајќи го стилот на свирење на Пит Тауншенд од „Who“. Иако овој момент не е пренесен на ДВД- снимката, самиот настан е пренесен на филмската лента, ставајќи го во фокус единствено Кит Ричардс.

– Успехот на Live aid послужил како инспирација за песната „The Tide Is Turning“ на Роџер Ватерс. На сличен начин бендот „Квин“ ја снима песната „One Vision“ како реакција на Live aid концертите. Обајцата, фронтменот Фреди Меркури и гитаристот Брајан Меј за време на снимањето носеле маички со натписот Live Aid.

Најмасовен сателитски пренос за цел свет 

Овие концерти претставуваат најамбициозен меѓународен сателитски потфат, во Европа биле дистрибуиран од страна на Би-Би-Си, а најголем дел од преносот во САД бил извршен од страна на Еј-Би-Си (иако тие емитувале само три часа од концертот во Филаделфија). Целосно засебен пренос, за гледачите кои следеле преку кабелска телевизија, вршела музичката телевизија Ем-Тм-Ви (MTV), чиј пренос се вршел во стерео звук, и како таков бил достапен за оние кои поседувале специјални приемници, бидејќи во летото 1985 имало малку стерео приемници и само неколку телевизии биле во можност да пренесуваат во стерео звук. Додека преносот на Би- Би- Си воопшто не содржел реклами (бидејќи е јавен пренос), преносите на Ем-Ти- Ви (MTV) и Еј-Би-Си вклучувале реклами и интервјуа. Како резултат на истото, многу песни биле изоставени поради паузи за реклами.

Среде концерот Били Коноли изјавил дека само што добил информација дека 95% од приемниците во светот го следат овој настан.

 

Собирање на средства

За време на концертите до публиката се апелирало да донира пари. Триста телефонски линии биле отворени од страна на Би-Би-Си.

На една телевизиска емисија во 2001 година, еден од организаторите изјавил дека првобитната цел на Live aid била да се соберат околу еден милион фунти и концертот, но Јур во својата автобиографија наведува дека се собрани повеќе од осум милиони британски фунти (што е еквивалентно на повеќе од 13 милиони долари) а конечната сума собрани средства по сите начини била 150 милиони фунти (околу 283,6 милиони долари).

Делумно како признание за трудот, Гелдоф добил почесна титула витез.

Бирхан Волду, девојчето чија фотографија беше и искра поради која се запали огнот и кое стана слика на гладот во Етиопија, сега веќе е возрасна жена.

Live Aid до денес е најголемиот планетарен настан и музичко-социолошки феномен кој го фрли во сенка и Вудсток (нешто за што се вели дека било можеби и испланирано со таква намера, од музичките моќници во заднина).

Но и покрај сиот ентузијазам за добротворните проекти, од самиот почеток имаше и критики, меѓу другото и за делот од лириката „Знаат ли дека е Божик?“, критичарите наведуваат дека е апсурдно да се имплицира дека Етиопјаните, кои културолошки се вбројуваат меѓу најстарите христијани во светот, не знаат дека е Божик. Британско- ганскиот музичар Фјуз ОДГ ја критикуваше песната, посочувајќи дека таквите проекти ги зајакнуваат негативните стереотипи за Африка, што може да го загрози економскиот развој, инвестициите и туризмот.

„Ова е понижувачко, колонијалистичко, западно-центрирано гледиште“, забележуваа критичарите. Тоа сугерира дека некогаш угнетените, колонијализирани и експлоатирани популации, како што е Африка, не можеле да изградат функционално општество или економија без помош на белците.

Миџ Јур ги отфрли таквите критики и во својата автобиографија пишува дека никогаш не била најважната песната, туку она што со неа треба да се постигне – да се соберат пари за изгладнетите.

Боб Гелдоф, пак, и ден денес е неуморен во одбрана на песната и идејата зад неа: „Оваа мала поп-песна спаси стотици илјади, ако не и милиони луѓе“, изјавува тој.

Во тој момент тоа сосема беше така, а благодарение на овој преголем зафат милиони животи се спасија од глад.

 

Валентина Ѓоргиевска Парго